baedeker łódzki

środa, 6 marca 2019

Dawna przędzalnia wigonii i wełny Ludwika Domanowicza - ulica Pomorska 100.

Przędzalnia wigonii i wełny Ludwika Domanowicza, zbudowana w 1905 roku na narożnej działce pomiędzy ulicą Średnią (dzisiaj Pomorska) i Źródłową.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1913.

Przędzalnia zatrudniała 150 robotników, którzy produkowali przędzę wigoniową oraz przędzę pończoszniczą i trykotażową z bawełny i wełny. 35 procent produkcji sprzedawano w Cesarstwie Rosyjskim poprzez biura w Moskwie i Petersburgu.

Firma miała charakter cichej spółki z kapitałem zakładowym 300 tysięcy rubli. Wspólnikiem Domanowicza był kierownik techniczny fabryki Artur Gilles.

Przed 1914 rokiem Artur Gilles występuje jako właściciel fabryki.

Kalendarz Informator, rok 1922.

Zniszczenia wojenne zmusiły Gillesa do zawiązania spółki z Lajbem Liwszycem. Nie istniała ona długo, już około 1930 roku fabryka należała do Maksa Hercberga, który po 1935 roku prowadził ją wspólnie z Matysem Zawadzkim jako przędzalnię "Wrzeciono".

Księga Adresowa m. Łodzi i województwa łódzkiego. 1937-1939.

W latach okupacji hitlerowskiej w murach fabryki utworzono wytwórnię obuwia. Po wojnie i przejęciu zakładu przez państwo utrzymano ten typ produkcji.

Początkowo była tu Łódzka Fabryka Obuwia, a od 1955 roku Łódzkie Zakłady Wyrobów Rymarskich.

Ostatnio budynek fabryczny był wykorzystywany przez Uniwersytet Łódzki, obecnie jest przeznaczony do rozbiórki.

źródła:
Jacek Kusiński, Ryszard Bonisławski, Maciej Janik. Księga fabryk Łodzi.
Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

Fot. współczesne Sławek Maciaszczyk i Monika Czechowicz

MAPA GOOGLE

łódzkie zachody...

Z okna zakładów Grohmana.

Fot. Monika Czechowicz

poniedziałek, 4 marca 2019

Izaak Kersz - inicjator powstania Społecznego Komitetu Opieki nad Cmentarzem Żydowskim w Łodzi.

Izaak Kersz (Kiersz), wybitny historyk dziejów Żydów łódzkich, nauczyciel.

Urodził się 2 maja 1918 roku w Kutnie, w wielodzietnej rodzinie jako syn Pereca, rzemieślnika, i Pessy Braun. Ukończył jeszywę, a następnie (w 1937 roku) gimnazjum polskie w Kutnie. Utrzymywał się z udzielania korepetycji. W młodości sympatyzował z Komunistycznym Związkiem Młodzieży Polskiej, na krótko przed wybuchem wojny został aresztowany za udział w pochodzie pierwszomajowym. Wrzesień 1939 roku zastał go w łęczyckim więzieniu; uwolniony przedostał się do Kutna, stamtąd do Warszawy, wreszcie przez Terespol do Brześcia nad Bugiem. Od 1942 roku walczył w oddziałach partyzanckich w rejonie Słonima i Kosowa, a następnie w I Armii Wojska Polskiego. Po wojnie pozostał w Brześciu, gdzie pracował jako nauczyciel historii. Ukończył studia na Wydziale Historii Instytutu Pedagogicznego w Mohylowie. Do Polski wrócił w 1956 roku, zamieszkał w Łodzi i uczył w Liceum im. I.I. Pereca oraz w innych szkołach.

Kersz był jednym z założycieli Towarzystwa Polsko-Izraelskiego i sekretarzem oddziału łódzkiego. Na początku lat 80. ubiegłego stulecia zainicjował powstanie Społecznego Komitetu Opieki nad Cmentarzem Żydowskim w Łodzi.

Cmentarz Żydowski w Łodzi, ulica Bracka.

Izaak Kersz i Jerzy Kosiński. Wizyta Kosińskiego w Łodzi, ms1 Więckowskiego 36, rok 1988.

Do końca życia Izaak Kersz działał niestrudzenie na rzecz ocalenia cmentarza i zgromadził wartościowe archiwum dotyczące niszczejącego zbytku. Prowadził badania, odczytywał napisy na macewach i prowadził zajęcia dla Studentów Uniwersytetu Łódzkiego dzieląc się wynikami swojej pracy.

Strona Cmentarza Żydowskiego w Łodzi (baza danych, która umożliwia odnalezienie osób pochowanych na cmentarzu):

http://www.jewishlodzcemetery.org/

Kersz miał ogromne zasługi w uchronieniu od całkowitej dewastacji łódzkiej nekropolii. Za swą działalność zawodową i społeczną został odznaczony w 1974 roku, Złotym Krzyżem Zasługi.

Jest autorem pośmiertnie wydanej książki "Szkice z dziejów Gminy Żydowskiej w Łodzi" (Łódź, 1996, wydanie drugie, poszerzone ukazało się w roku 1999) oraz pracy "To nic innego tylko dom wieczności", w której zebrał materiały dotyczące cmentarza, cennego zabytku kultury żydowskiej, jakim jest nekropolia łódzka.

"Dom Życia" w jesiennej scenerii...

Żydzi używają wielu nazw określających cmentarz: Dom Życia (bejt olam), Dom Grobów (bejt kwarot) czy dom uroczystego zgromadzenia wszystkich żyjących (bejt moed Lechom chaj) oraz... dobre miejsce. Istnieją też określania Dom Wieczności i Ogród Żydowski (hortus judaeorum).

Izaak Kersz zmarł 19 czerwca 1990 roku w Łodzi i został pochowany na cmentarzu przy ulicy Brackiej, miejscu którym się opiekował i chronił od zniszczenia.

źródła:

Andrzej Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny.

Włodzimierz Małek. Zabytkowy Cmentarz Żydowski w Łodzi.