czwartek, 23 czerwca 2022

PIOTRKOWSKA 74 – gmach Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Bawełnianych "Ludwik Geyer" i...smaczna kuchnia Antoniego Stępkowskiego.

Widok na ulicę Piotrkowską w kierunku północnym, po prawo widoczny dawny gmach Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Bawełnianych "Ludwik Geyer" przy Piotrkowskiej 74.

Bronisław Wilkoszewski. "Widoki m. Łodzi", rok 1896.
Fotografia wykonana prawdopodobnie z okna kamienicy pod numerem 81 lub 83, przedstawia widok ulicy Piotrkowskiej w stronę północną. Widać wschodnią pierzeję zabudowaną kamienicami, w głębi widoczna wielkomiejska kamienica przy Piotrkowskiej 74.
Saryusz Bronisław Wilkoszewski (1847-1901), zwany "łódzkim Canaletto" był mistrzm fotografii ilustracyjnej. Udokumentował zabudowę Łodzi końca XIX wieku, jego zakład fotograficzny znajdował się w willi "Trianon" w Pasażu Meyera 5 (obecnie ulica Moniuszki)
(zbiory Muzeum Miasta Łodzi)
Przeczytaj w baedekerze:


Obszar obecnej posesji przy Piotrkowskiej 74, oraz teren zajęty przez ulicę Moniuszki (dawniej pasaż Meyera) stanowił dawniej dwie działki – północną ( nr hipoteczny 512) i południową (nr hipoteczny 513)/ do 1850 roku działki nr 103 i 104.
Działkę północną na mocy Protokołu Deklaracyjnego z 1834 roku objął tkacz przybyły z Czech, Gotlieb Schröter. Nowy właściciel zobowiązał się do utrzymywania w ciągłym ruchu fabryki wyrobów bawełnianych, składającej się z 3 warsztatów, przy której 2 czeladzi użytych będzie, oraz do wystawienia drewnianego domu frontowego.
Schröter nie wystawił przyrzeczonego domu frontowego, jedynie drewniany domek na tyłach posesji. W 1839 roku sprzedał nieruchomość Adelbertowi Schütse. Pod koniec lat 60. XIX stulecia nieruchomość należała do Franciszki Petzold. Przynajmniej od końca lat 70. posesja była już w rękach Ludwika Meyera, który wykupił grunt działki.

Ludwik Meyer (1841-1911)

Działkę południową na mocy Protokołu Deklaracyjnego z marca 1835 roku, objął tkacz przybyły z Saksonii, Krystian Wendler. Właściciel zobowiązał się do utrzymywania fabryki wyrobów bawełnianych składającej się z trzech warsztatów oraz do wystawienia drewnianego domu frontowego. W 1859 roku Wendler zmarł, a nieruchomość należała do jego żony, Krystyny Wendler.
W latach 60. XIX wieku posesja przeszła w ręce tkacza z Czech, Edwarda Meiera. Po jego śmierci w 1870 roku nieruchomość należała do jego żony, Krystyny Meier z domu Ludwig. Pod koniec lat 70. Krystyna Meier (Meyer) wykupiła grunt działki i prawdopodobnie wkrótce po wykupieniu gruntu nieruchomość kupił Ludwik Meyer.

Bronisław Wilkoszewski. "Widoki m. Łodzi".
Piotrkowska 72. Grand Hotel, wcześniej fabryka Haentschla. Widok z końca XIX wieku.
(zbiory Muzeum Miasta Łodzi)

Ludwik Meyer, po pożarze w 1874 roku kupił (w spółce z Juliuszem Kunitzerem) fabrykę Edwarda Haentschla przy Piotrkowskiej 72, ale już wtedy nie widział dla niej przyszłości w centrum miasta.
Przeczytaj w baedekerze:
oraz:

Od lat 70. XIX wieku działania Ludwika Meyera skupiły się na zwiększaniu stanu posiadania okolicznych gruntów, dla których już wtedy widział inne, niż przemysłowe przeznaczenie. Wzdłuż nowo wytyczonej ulicy pobudował ekskluzywne wille, które miały być wynajmowane najwyższym dostojnikom gubernialnym, Meyer miał prawdopodobnie jakieś informacje i liczył na przeniesienie stolicy guberni z Piotrkowa do Łodzi.

Pasaż Ludwika Meyera, dzisiaj ulica Stanisława Moniuszki.

Pasaż Meyera na pocztówce z przełomu XIX i XX wieku. 
Źródło: FotoPolska http://fotopolska.eu/

Na większej części nieruchomości południowej Meyer wytyczył prywatną drogę przejazdową, która przyjęła nazwę pasażu Meyera (dzisiaj ulica Stanisława Moniuszki). Eleganckie wille, wystawione w latach 1885-1888 po obu stronach pasażu nie doczekały się gubernialnych lokatorów, pogłoski o przeniesieniu stolicy guberni do Łodzi nie sprawdziły się.
"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1900.

Pasaż Meyera.

"Führer durch Lodz", 1898.


W 1884 roku na narożnej działce stanął okazały gmach przedsiębiorstwa spadkobierców Ludwika Geyera, od 1886 roku Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Bawełnianych „Ludwik Geyer”. Taryfy domów wskazują firmę Geyerów jako właścicieli działki.

Taryfy domów przy ulicy Piotrkowskiej.
"Führer durch Lodz", 1898
Przeczytaj w baedekrze:

"Dziennik Łódzki", rok 1884.


Geyerowie w dziejach przemysłowej Łodzi zajmowali szczególną pozycję. Niezwykłe były przy tym losy twórcy potęgi rodu, Ludwika Geyera, który rozpoczynał karierę jako pierwszy wielki przedsiębiorca Łodzi, z rozmachem podejmujący nowe inwestycje, a kończył życie jako bankrut więziony za długi. Znaczenie firmy odbudowali jego synowie, ale ich przedsiębiorstwo pozostawało w cieniu Scheiblerów i Poznańskich, konkurując z Heinzlami i Widzewską Manufakturą.
Historia Geyerów to losy kilku pokoleń, które - zmagając się z trudnościami i przezwyciężając kolejne kryzysy - budowały potęgę rodzinnej firmy, wrastając jednocześnie w tutejszą ziemię i polonizując się.

Jubileuszowe wydanie "Lodzer Zeitung", 1863-1913.
 

Pałac Geyerów był reprezentacyjnym gmachem Towarzystwa Akcyjnego Ludwika Geyera. Wzniesiony w 1884 roku przez synów protoplasty w najbardziej ruchliwym punkcie miasta, podnosił prestiż rodzinnego przedsiębiorstwa.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1900.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1902.


Przy ulicy Piotrkowskiej chcieli być obecni wszyscy łódzcy fabrykanci. Nawet jeśli ich fabryki zostały wybudowane daleko od centrum miasta, w reprezentacyjnym miejscu Łodzi umieszczali swoje domy handlowe, sklepy lub przedstawicielstwa bankowe, czego przykładem jest między innymi Dom Towarzystwa Akcyjnego Ludwika Geyera.

Fabryka Geyerów znajdowała się na drugim krańcu ulicy Piotrkowskiej.
Przeczytaj w baedekerze:

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1905.


Budowla przy Piotrkowskiej architektonicznie nawiązuje do pełnych wdzięku form dojrzałego renesansu włoskiego, obfitującego w detal kamieniarski, szczególnie bogato występujący w narożniku spiętym wspaniałą podtrzymywaną przez kariatydy wieżą zwieńczoną hełmem. 
Autorem projektu był pochodzący ze Stuttgartu Juliusz Jung.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1906.


Informator m. Łodzi, rok 1914.


Parter budynku zajmował główny skład towarów geyerowskich, a także prowadzony przez Antoniego Stępowskiego wykwintny skład win i towarów kolonialnych (była to filia składu warszawskiego, mieszczącego się przy placu Teatralnym), oraz elegancka restauracja „o smacznej kuchni i szerokim wyborze trunków”.

Bronisław Wilkoszewski. "Widoki m. Łodzi". 
Wejście do restauracji oraz składu win i towarów kolonialnych firmy "A. Stępkowski"
(zbiory Muzeum Miasta Łodzi)

"Goniec Łódzki", rok 1898.

"Rozwój", rok 1900.

Gmach Geyera gościł firmę „A. Stępkowski” do przełomu XIX i XX wieku. Jako pierwszy, w sierpniu 1899 roku został przeniesiony skład win i towarów kolonialnych. Nowy sklep uruchomił działalność w kamienicy Szaji Rosenblatta, w narożnym lokalu u zbiegu Piotrkowskiej 65 i ulicy Benedykta (dzisiaj ulica 6 Sierpnia).

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1900.

Piotrkowska 65
Przeczytaj w baedekerze:
PIOTRKOWSKA 65 – kamienica i pierwsza przędzalnia Szaji Rosenblatta. (baedekerlodz.blogspot.com)

"Rozwój", rok 1900.

"Rozwój", rok 1900.

Trzy lata później, we wrześniu 1902 roku zmieniła również adres restauracja, którą przeniesiono do willi przy pasażu Mayera 9.

"Łodzianka", kalendarz humorystyczny, rok 1903.

Restauracja Stępkowskiego działała pod nowym adresem niedługo i około 1904/1905 roku przeszła w ręce Adolfa Inisa. W 1911 roku, po gruntownym remoncie, Inis otworzył restaurację w zachodniej części willi, pod adresem pasażu Meyera 7.
Około 1904/1905 roku firma „A. Stępkowski” zakończyła całkowicie działalność w Łodzi. Nowym właścicielem skadu win u zbiegu Piotrkowskiej i ulicy Benedykta został S. Bielecki.

"Rozwój", rok 1905.

Antoni Stępkowski był uznanym restauratorem warszawskim, kupcem i energicznym przedsiębiorcą, żył w latach 1831-1889. Po jego śmierci, w okresie co najmniej następnych kilkunastu lat, firmą „A. Stępkowski” kierowała jego żona, Julia Stępkowska (z domu Müler).


Skrzydło boczne budynku przy Piotrkowskiej 74 zajmował Łódzki Bank Kupiecki.

"Łodzianka", rok 1910.

"Lodzer Informations und Hause Kalender", 1910.

"Lodzer Informations und Hause Kalender", 1913.

Jednodniówka "Ratujcie dzieci", rok 1916


Na piętrze Geyerowie urządzili salę wystawienniczą, w której mogli prezentować swój dorobek młodzi zdolni artyści, których nie zawsze było stać na zorganizowanie wernisażu.

"Republika", rok 1929.
Czytaj w baedekerze:
Artur Szyk (baedekerlodz.blogspot.com)

"Republika", rok 1932.
Czytaj w baedekerze:
Maurycy Trębacz - artysta, który wybrał Łódź. (baedekerlodz.blogspot.com)

"Panorama", dodatek ilustrowany, rok 1932.


"Rozwój", rok 1899.

Pod adres przy Piotrkowskiej 74, w roku 1899 przeniosła swój skład firma „Gebethner i Wolff”, której łódzkie filie mieściły się wcześniej przy Piotrkowskiej 18 i 46.

"Rozwój", rok 1900.

"Łodzianin", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1900.

Przeczytaj w baedekerze:
PIOTRKOWSKA 18 - „Gebethner i Wolff”. (baedekerlodz.blogspot.com)
PIOTRKOWSKA 46 – „Dom Müllera”. (baedekerlodz.blogspot.com)

"Tygodnik Łódzki", rok 1922.


Tatyfy domów przy ulicy Piotrkowskiej.
Informator m. Łodzi, rok 1920.


"Głos Polski", rok 1919.

"Głos Polski", rok 1919.

"Republika", rok 1925 (od sierpnia 1925 "Ilustrowana Republika")

"Ilustrowana Republika", rok 1925.

"Ilustrowana Republika", rok 1925.

"Głos Poranny", rok 1930.

"Głos Poranny", rok 1931.
 

W okresie międzywojennym działały tu banki, były też sklepy, a nieruchomość nadal była własnością spadkobierców Ludwika Geyera.

"Republika", rok 1923.

"Republika", rok 1923.

Informator Handlowo-Przemysłowy, rok 1923.

"Republika", rok 1925.

"Rozwój", rok 1925.

"Głos Poranny",rok 1930.

"Głos Poranny", rok 1938.

"Ilustrowana Republika", rok 1939.

Łódź w okresie okupacji niemieckiej 1939-1945,
Piotrkowska 74 (wówczas Adolf-Hitler-Strasse)

W okresie okupacji niemieckiej w budynku także działał bank, była to łódzka filia banku drezdeńskiego.

"Litzmanstädter Zeitung", 1940.

"Litzmanstädter Zeitung", 1940.

Lata 1939-1946
(zbiory WBP)


Warto także wspomnieć, że dawny kantor Geyerów kilkakrotnie wykorzystywano jako scenografię w polskich filmach.
Gmach przy ulicy Piotrkowskiej 74 zagrał między innymi w filmie „Kariera Nikodema Dyzmy” siedzibę filmowego Banku Zbożowego. Główny bohater, prosty człowiek, dzięki wrodzonemu sprytowi i przy odrobinie szczęścia robi karierę i zostaje między innymi dyrektorem tej instytucji. Jego mieszkanie mieści się przy ulicy Moniuszki... 

Kadr z filmu "Kariera Nikodema Dyzmy"
w reżyserii Marka Nowickiego i Jana Rybkowskiego, rok 1980.
Prezes Banku Zbożowego, Nikodem Dyzma (Roman Wilhelmi) i jego sekretarz Zygmunt Krzepicki (Jerzy Bończak)
(źródło: Filmoteka Narodowa)


Dzisiaj w budynku ma swoją siedzibę bank City Handlowy.

źródła:
Przewodnik po filmowej Łodzi.
Piotr Machlański. Szlak ulicy Piotrkowskiej.
Historia ulicy Piotrkowskiej w Łodzi (piotrkowska-nr.pl)
Sławomir Krajewski, Jacek Kusiński. Piotrkowska. Spacer pierwszy.
https://www.filmweb.pl/serial/


Przeczytaj jeszcze:

"Neue Lodzer Zeitung", 1904.

"Ilustrowana Republika", rok 1926.

"Ilustrowana Republika", rok 1927.

Gmach Towarzystwa Akcyjnego L. Geyera, rok 1976, fot. J. Mucha

Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Muzeum Miasta Łodzi, Biblioteki Cyfrowej Uniwersytetu Łódzkiego, Fimoteki Narodowej i Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi
oraz strony https://vod.tvp.pl/

Fot. współczesne Sławek Maciaszczyk i Monika Czechowicz

PS. z 2025 roku: widoczny wyremontowany sąsiad - Hotel Grand.

Posted by Brak komentarzy:
Labels:

środa, 22 czerwca 2022

II WOJNA ŚWIATOWA/ czerwiec 1942 roku.

1 czerwca
Dla Polaków otwarto jedyny szpital chirurgiczno-ginekologiczny przy ulicy Łomżyńskiej 17/19 (wówczas Andernacher Strasse), pracował w nim polski personel lekarski.

Budynek dawnego szpitala przy ulicy Łomżyńskiej.


Przełożony Starszeństwa Żydów, Chaim Mordechaj Rumkowski, nakazał Żydom w getcie zgolić tradycyjne brody i skrócić chałaty. W przypadku niepodporządkowania się zapowiedział egzekwowanie tych zaleceń siłą.

Przewodniczący Rady Starszeństwa Żydów, Chaim Mordechaj Rumkowski prowadzi posiedzenie rady żydowskiej w gettcie.
Na zdjęciu od lewej do prawej: Leon Rosenblat, Chaim Rumkowski, Aron Jakubowicz i Dora Fuks.

W urzędach rejencji łódzkiej pracowało 420 osób, w tym 46 Polaków.

2 czerwca
W getcie została uruchomiona osobowa komunikacja tramwajowa, której głównym zadaniem był przewóz robotników do zakładów pracy na Marysinie. W charakterze motorniczych i kontrolerów zatrudniono po przeszkoleniu mieszkańców getta.

Przeczytaj w baedekerze:

Kronika getta łódzkiego:
O północy z niedzieli na poniedziałek 2 bm. [1 czerwca] zastrzelona została w bezpośrednim sąsiedztwie drutów przy ulicy Drukarskiej (Zimmerstrasse) kobieta o nieustalonych na razie personaliach. W poniedziałek o godz. 4.30 zastrzelony został na jezdni, a więc po przedostaniu się przez druty, 19-letni Mojsze Roter.


4 czerwca
Dokonano uroczystego przekazania pałacu biskupiego przy ulicy ks. Skorupki (Albert-Breyer-Strasse) na siedzibę łódzkiego kierownictwa NSDAP.

Pałac biskupi przy ulicy ks. Skorupki 1.

Z tej okazji Łódź odwiedził szef finansów partii - Franz Xaver Schwartz. Jako towarzysz walki Karla von Litzmanna (zwycięski dowódca wojsk niemieckich w bitwie z wojskami carskimi w 1914 roku i poplecznik Adolfa Hitlera) został przyjęty z wielkimi honorami.

Franz Xaver Schwartz (1875-1947)
-  niemiecki polityk, członek NSDAP i jeden z jej ważniejszych działaczy; jeden z 18 nadkomisarzy (Reichsleiter) partii nazistowskiej, "Reichsschatzmeister der NSDAP" - główny skarbnik, członek SS - mianowany honorowo na stopień SS-Oberstgruppenführera.

 

Dla uczczenia jego przyjazdu plac przed pałacem (dotychczas bez nazwy) został nazwany Schwarzplatz (Reichsschatzmeister Schwrz Platz). W wielkiej manifestacji, z udziałem szefa finansów NSDAP i namiestnika Arthura Greisera, wzięło udział ok. 70 tysięcy Niemców.

"Litzmannstädter Zeitung", 1942.

"Litzmannstädter Zeitung", 1942.

Franz Xaver Schwarz, w towarzystwie Arthura Greisera i nadburmistrza Łodzi Wernera Ventzkiego, wizytował także łódzkie getto. Niemiecki dygnitarz zwiedził trzy zakłady pracy i zapoznał się z wynikami produkcji getta.

"Litzmannstädter Zeitung", 1942.

Karta z albumu resortu dywanów z getta łódzkiego.
źródło fotografii: Centralna Biblioteka Judaistyczna 
https://cbj.jhi.pl/
9 czerwca
Z raportu łódzkiego gestapo:
Polacy stale wypowiadają się, iż należy liczyć się z szybkim zwycięstwem Sowietów, którzy uwolnią Polaków z jarzma niemieckiego.

11 czerwca
W Kronice getta łódzkiego odnotowano katastrofalny brak papieru w getcie. Na drzwiach jednego z najlepszych prywatnych gabinetów lekarskich można było przeczytać informację:
Pacjenci proszeni są o przynoszenie papieru na recepty i zaświadczenia.

Arthur Greiser wygłosił odczyt w uniwersyteckim Instytucie Gospodarki Światowej w Kilonii. W swym przemówieniu określił, jak rozumie germanizację Kraju Warty:
Zniemczenie Warthegau oznacza według mnie, że żaden inny naród oprócz narodu niemieckiego nie ma prawa tam mieszkać. To jest różnica między moją kolonizacją a starą kolonizacją bismarkowską.

Arthur Karl Greiser (1897-1946)
- niemiecki polityk narodowosocjalistyczny, obengruppenführer SS, Namiestnik Rzeszy (Reichsstatthalter) w Kraju Warty, przedtem prezydent Senatu Wolnego Miasta Gdańska, zbrodniarz wojenny.
(Bundesarchiv/Wikipedia)
13 czerwca
Wyrokiem niemieckiego Sądu Specjalnego na karę śmierci zostało skazanych siedmiu czołowych działaczy Komitetu Obrony Miasta Łodzi. Byli to: Antoni Suwalski, Bolesław Pastwiński, Wojciech Wróblewski, Władysław Fronczak, Józef Zybert, Leokadia Karbowiak i Stanisława Skórzewska. Egzekucji, przez ścięcie toporem, dokonano 7-8 lipca 1942 roku.

Ruiny wsi Lidice, 1942.
Fot. Biblioteka Kongresu USA. Źródło: Wikimedia Commons

Do Łodzi przywieziono 88 dzieci z czeskiej wsi Lidice. Miejscowość ta została zrównana z ziemią w odwecie za zastrzelenie w Czechach przez czeskich spadochroniarzy (wyszkolonych w Anglii) zastępcy protektora Czech i Moraw - Reinharda Heydricha. 

"Litzmannstädter Zeitung", 1942.

Wszystkich mężczyzn z Lidic rozstrzelano, a kobiety wywieziono do obozów koncentracyjnych. Dzieci z Lidic umieszczono w izolowanym pomieszczeniu obozu przesiedleńczego przy ulicy Żeligowskiego (Gneisenaustrasse), kilka dni później dowieziono dwanaścioro czeskich dzieci. Wszystkie były w wieku 1-16 lat. Siedmioro z nich Urząd Rasy i Osadnictwa wybrał do zniemczenia, pozostałe prawdopodobnie zamordowano w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem.

Ulica Żeligowskiego 41/43 - dzisiaj w tym miejscu stoją nowoczesne budynki mieszkalne.
W okresie okupacji niemieckiej utworzony tu został obóz - na terenie byłej fabryki waty przy ulicy Leszno 41/42 (Gneisenaustrasse, dzisiaj ulica Żeligowskiego). Osadzano w nim osoby nie zakwalifikowane do robót przymusowych w III Rzeszy, po krótkim pobycie wywożono je do Generalnego Gubernatorstwa (GG).

14 czerwca
Ukazał się pierwszy numer konspiracyjnego "Biuletynu Radiowego Polskiej Partii Robotniczej". Był to tygodnik Komitetu Łódzkiego, od 1943 roku Komitetu Obwodowego PPR; ukazywał się do stycznia 1943 roku.

16 czerwca
Przeprowadzono egzekucję pięciu robotników w zakładach "Promotor" przy ulicy Rzgowskiej 17 (Heerstrasse). 

Budynki dawnej fabryki Ernsta Leonhardta założonej w 1878 roku. Leonhardt prowadził ją do spółki ze swoim szwagrem Wilhelmem Woelkerem oraz z Hilmarem Girbadtem. W 1905 roku fabryka działała już jako Towarzystwo Akcyjne Sukiennej Manufaktury. W okresie II wojny światowej hitlerowcy utworzyli w niej fabrykę "Promotor", w której remontowali silniki samolotowe.

W styczniu 1942 roku gestapo wykryło, że remontowane silniki samolotowe dla Wehrmachtu opuszczają zakład z ukrytymi wadami. Zostało wszczęte śledztwo, w wyniku którego aresztowano grupę sabotażową Armii Krajowej. Pięciu z jej członków: Józefa Floriańskiego, Zygmunta Gogolewskiego, Jana Potakowskiego, Stanisława Stańczyka i Stanisława Lewandowskiego skazano na karę śmierci i powieszono w zakładzie w obecności pozostałej załogi. Przed straceniem skazani wnieśli okrzyk: Niech żyje Polska niepodległa.


Wydarzenie to upamiętnia tablica, która początkowo umiejscowiona była na portierni zakładów, a obecnie znajduje się przed wejściem do Szkoły Podstawowej i Wyższej Szkoły Informatyki, która zajmuje większość terenu i budynków pofabrycznych.

24 czerwca
W Łodzi otwarto wystawę "Das Dorf im Wartheland" (Wieś w Kraju Warty).

"Litzmannstädter Zeitung", 1942.

27 czerwca
W nielegalnym handlu na targach rejencji łódzkiej dominowała w czerwcu sprzedaż kóz i królików.
W getcie popełnił samobójstwo, skacząc z okna 9-letni Joel Zynger.


30 czerwca
Od stycznia 1940 roku do 30 czerwca 1942 roku na roboty przymusowe w Rzeszy zostało wysłanych 12 tysięcy młodzieży z Łodzi i okolic.
Od czasu zamknięcia getta (30 kwietnia 1940 roku) do połowy 1942 roku zmarło w nim 29 561 Żydów.

(źródło fotografii: Pamiętnik Rywki Lipszyc - opowieść Rywki. Dziennik z Łódzkiego Getta )

czerwiec
W mieszkaniu Leona Koczalskiego na Retkinii odbyła się tajna konferencja czołowych badaczy Polskiej Partii Robotniczej (PPR) z udziałem przedstawiciela Komitetu Centralnego (KC), Aleksandra Kowalskiego. Na konferencji powołano Łódzki Obwód Gwardii Ludowej (GL). Sekretarzem Komitetu Obwodowego został Ignacy Loga-Sowiński, komendantem Obwodu GL - Mieczysław Moczar. W następnych miesiącach GL przeprowadziła szereg akcji sabotażowych w łódzkich zakładach przemysłowych.

Mieczysław Moczar (1913-1986), w stopniu pułkownika, rok 1947.
(źródło: https://pl.wikipedia.org/)
Przeczytaj w baedekerze:
baedeker łódzki: "Krwawy Mietek" i łódzka... moczarnia. (baedekerlodz.blogspot.com)

W połowie 1942 roku pod Wiśniową Górą Niemcy założyli obóz dla około 800 angielskich jeńców. Zatrudniono ich do lżejszych prac przy budowie węzła kolejowego Łódź Olechów. Obóz istniał do listopada 1943 roku.

Wiadukt kolejowy na linii Olechów-Andrzejów, nad torami Olechów-Bedoń.

Projekt wybudowania węzła kolejowego Łódź Olechów podjęły już przedwojenne władze polskie. Niestety, do września 1939 roku nie został on urzeczywistniony. Do pomysłu wróciły niemieckie instytucje okupacyjne, licząc na korzystny wpływ tej inwestycji na tranzyt między wschodem a zachodem w kontekście wojny przeciwko Związkowi Sowieckiemu.
Prace nad węzłem trwały w latach 1940-1944. Budowali go jeńcy obozów pracy przymusowej oraz Żydzi z getta. Wokół terenu obozu powstało kilka obozów jenieckich. Osoby narodowości polskiej wykonywały różne roboty - przede wszystkim porządkowe, budowlane, przy powiększaniu baraków, jako maszyniści lokomotyw i ich pomocnicy, kucharki, sprzątaczki itp. Więźniowie polscy pracowali śrenio ok. 10 godzin, z godzinną pauzą na obiad. Przeważnie od świtu do zmierzchu, bez przerwy (12 godzin) pracowali Żydzi. Były to najcięższe roboty na budowach - przenoszenie i układanie szyn, podkładów kolejowych, wysypywanie z wagonów ziemi, kopanie i plantowanie terenu. Podobne obowiązki mieli jeńcy radzieccy. Anglicy wykonywali raczej prace porządkowe i lekkie, przez 6 godzin dziennie.

Historia budowy węzła kolejowego Łódź-Olechów upamiętniona jest w dwóch miejscach. Pierwsze z nich znajduje się w miejscu dawnej krańcówki autobusowej, tuż za dzisiejszym przystankiem Zakładowa/Dyspozytorska. Na niewielkim podwyższeniu ułożonym z kamieni stoi głaz z tablicą pamiątkową:

W tym miejscu w latach 1940-1944
znajdował się hitlerowski obóz
pracy dla Polaków, Rosjan, Żydów
i innych narodowości pracujących
przymusowo przy budowie węzła kolejowego Łódź-Olechów
Dla tysięcy 
zamordowanych tu ludzi
grobem stały się
nasypy kolejowe i okoliczne lasy
W hołdzie Więźniom obozu
mieszkańcy
Andrzejowa, Olechowa i Łodzi.

Pomnik swoją formą przypomina grobowiec usypany na kolejowych torach...

Pamięci więźniów obozów Olechowskich poświęcone są także dwie tablice znajdujące się na stacji Łódź-Olechów przy budynkach dyrekcji PKP Cargo.

Miejsce byłego obozu hitlerowskiego
w latach 1940-1945.

ZBoWiD 
W XXXI rocznicę zwycięstwa
nad faszyzmem hitlerowskim
kolejarzom poległym w walce,
zamęczonym w katowniach i obozach zagłady - 
żołnierzom września,
żołnierzom Armii czerwonej i Ludowego Wojska Polskiego
oraz Armii Sprzymierzonych
w okresie II wojny światowej,
członkom Ruchu Oporu i partyzantom
z lat walki 1939-1945.
Kolejarze węzła PKP Łódź-Olechów
Łódź, kwiecień 1976 rok.
Przeczytaj w baedekerze:
Niemieckie obozy jenieckie w Łodzi (1939-1945) (baedekerlodz.blogspot.com)

Specjalna komisja Służby Bezpieczeństwa i Niemieckiego Frontu Pracy, powołana w związku z częstymi omdleniami i zasłabnięciami robotników w łódkich zakładach pracy, stwierdziła znaczny niedobór wagi u badanych pracowników. W ciągu roku (czerwiec 1941- czerwiec 1942) osoby objęte badaniami straciły 5-10 kg. Zaobserwowano, iż w wyniku długotrwałego niedożywienia robotnicy ważą 10-12 kg mniej niż przewidują normy. W celu zwiększenia wydajności pracy autorzy sprawozdania postulowali zwiększenie i polepszenie jakości posiłków wydawanych w fabrykach.

Karta żywnościowa z okresu II wojny światowej.

Kronika getta łódzkiego podała dane statystyczne dotyczące liczby ludności żydowskiej getta w połowie 1942 roku. 1 czerwca 1942 roku w getcie mieszkało 104 470 osób, w tym 45 294 mężczyzn, 59 176 kobiet. 1 lipca 1942 roku w getcie przebywało 102 546 osób. W ciągu miesiąca zmarło 1714 osób, a urodziło się 90. Najczęstszą przyczyną zgonów były obrzęki głodowe, tyfus, czerwonka oraz gruźlica.

Pracownicy kuchni ludowej w gettcie łódzkim.
źródło fotografii: Centralna Biblioteka Judaistyczna 
https://cbj.jhi.pl/
Przeczytaj w baedekerze:
LITZMANNSTADT GETTO – maj, czerwiec rok 1942 (baedekerlodz.blogspot.com)
"Krwawy Mietek" i łódzka... moczarnia. (baedekerlodz.blogspot.com)
Niemieckie obozy jenieckie w Łodzi (1939-1945) (baedekerlodz.blogspot.com)

źródła:
Andrzej Rukowiecki. Łódź 1939-1945. Kronika okupacji.
Joanna Podolska. Litzmannstadt-Getto. Ślady. Przewodnik po przeszłości.
http://www.polskaniezwykla.pl/

Kalendarz z getta łódzkiego na rok 1942.
źródło fotografii: Centralna Biblioteka Judaistyczna 
https://cbj.jhi.pl/
Fot. archiwalne pochodzą ze stron:
United States Holocaust Mamorial Museum https://collections.ushmm.org/
Żydowski Instytut Historyczny https://www.jhi.pl/blog/
https://dzieje.pl/
https://cbj.jhi.pl/
Fot. współczesne Monika Czechowicz
Posted by Brak komentarzy:
Labels: ,

poniedziałek, 20 czerwca 2022

Mural XV Łódzkiej Drużyny Harcerzy „Zielony Płomień” .


Mural autorstwa Rafała Roskowińskiego jest poświęcony wszystkim harcerkom i harcerzom z okazji 100 rocznicy powstania XV Łódzkiej Drużyny Harcerzy „Zielony Płomień” im. Andrzeja Małkowskiego.
„Rozproszy nas kiedyś życie na wszystkie strony. Zapomnimy nazwiska obecnie w gromadę skupionych, zatracą się w pamięci twarze. Ale to, co łączyło Nas dzisiaj pozostanie – DRUŻYNA imienia wielkiego harcerza!”
(cytat z listu harcerza XV ŁDH Stefana Styczyńskiego napisanego do drużyny w dniu 22 XII 1925 roku).

1925 rok

"Życie Młodzieży", organ kół naukowych uczniów państwowego gimnazjum im. M. Kopernika w Łodzi, 
rok 1924.

"Życie Młodzieży", organ kół naukowych uczniów państwowego gimnazjum im. M. Kopernika w Łodzi, 
rok 1924.

W listopadzie 1920 roku uczeń I Gimnazjum (obecnie liceum) im. Mikołaja Kopernika i członek 3 ŁDH im. Traugutta – Tadeusz Pawlikowski wraz z kolegami z klasy przystąpił do organizowania pierwszej drużyny harcerskiej w szkole powszechnej w Łodzi i pierwszego jej obozu w 1921 roku. Po kilku przeprowadzkach drużyna zakotwiczyła na długie lata (1933-1973) w 15 szkole powszechnej przy ulicy 1 Maja 87, gdzie założono również gromadę zuchową. Do dziś w dokumentacji drużyny znajduje się kronika z lat dwudziestych i trzydziestych, wydawane od 1923 roku pisemko „Nasze Hasło” oraz sztandar wręczony drużynie w 1935 roku.

"Życie Młodzieży", organ kół naukowych uczniów państwowego gimnazjum im. M. Kopernika w Łodzi, 
rok 1931.

W czasie II wojny światowej konspiracyjną grupą najstarszych harcerzy XV ŁDH dowodził jej były drużynowy, spore grono walczyło z bronią w ręku (kampania wrześniowa, oddział „Ponurego”, AK we Lwowie, Powstanie Warszawskie). Niestety, niektórzy stracili życie (w kampanii wrześniowej, w Katyniu, na przymusowych robotach w Niemczech). Po wojnie drużyna wróciła do swojej siedziby, by w 1950 roku decyzją władz politycznych ulec rozwiązaniu.

Biwak w Grotnikach, rok 2001.

Powrót do tradycji nastąpił w 1957 roku, wówczas odnaleziono w garażu ZMP skonfiskowany wcześniej sztandar drużyny. Do chłopców dołączyły dziewczęta – 59 Łódzka Drużyna Harcerek im. Barbary Nazdrowiczówny i drużyny zuchowe, co spowodowało zawiązanie związku drużyn, czyli Szczepu „Zielony Płomień”.
Drużyny podejmowały działalność poczty harcerskiej, organizowały wiele rajdów turystycznych oraz obozów.

Zlot XX-lecia ZHR, 2019 rok.

Prowadząc cały czas, w sposób tajny, wychowanie religijne i przybliżając prawdziwą historię Polski oraz nawołując do służby Bogu i Polsce, w grudniu 1980 roku instruktorzy drużyny i szczepu przystąpili do Kręgów Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego, później zaś działali w niejawnym Ruchu Harcerskim Rzeczypospolitej. W 1989 roku widząc niereformowalność skomunizowanego ZHP, wszystkie drużyny szczepu przeszły do Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej, by następnie znaleźć swoje miejsce lata – Olechów.


Pierwsza zbiórka łódzkiej „Piętnastki” odbyła się 15 listopada 1920 roku. Aby uczcić to wyjątkowe wydarzenie powstał wyjątkowy, pierwszy o takiej tematyce w Łodzi, mural.
Powstanie dzieła zainicjowała sama drużyna, a wykonał je jeden z najbardziej znanych muralistów w Polsce - Rafał Roskowiński. Prace nad nim trwały 6 dni.


Mural można oglądać przy ul. Zakładowej 61, na terenie działania drużyny harcerskiej.
Malowidło ma popularyzować działalność całego ZHR.
Na muralu przedstawiono postacie umundurowanych druhen i druhów z XV ŁDH ukazując w ten sposób symboliczny rozwój harcerza - mówił phm. Grzegorz Bielawski rzecznik prasowy ZHR w Łodzi.
Widnieją na nim też: krzyż harcerski, data pierwszej zbiórki ŁDH i maksyma „Bogu, Polsce, Bliźnim", która nawiązuje do chrześcijańskich korzeni przedwojennego skautingu i ZHR.


Oficjalne odsłonięcie muralu odbyło się w przeddzień setnej rocznicy powstania XV Łódzkiej Drużyny Harcerskiej „Zielony Płomień" im. A. Małkowskiego, czyli 14 listopada 2020 roku.

 Projekt zrealizowany dzięki wsparciu:

Przeczytaj w baedekerze:

Fot. Monika Czechowicz

Posted by Brak komentarzy:
Labels: , ,
Subskrybuj: Posty (Atom)