środa, 20 sierpnia 2025

Rzeźbiarz Antoni Biłas i pomnik Leona Schillera.


Pomnik upamiętniający Leona Schillera – cenionego reżysera teatralnego, krytyka i teoretyka – jednego z najwybitniejszych i najwszechstronniejszych twórców teatru polskiego XX wieku.
Rzeźba stoi w pasażu im. Leona Schillera.

Leon Schiller (Leon Jerzy Wojciech Schiller de Schildenfeld, 1887-1954) 
-reżyser, inscenizator, dyrektor Teatru im. Bogusławskiego, a po wojnie Teatru Polskiego, pedagog, działacz teatralny, kompozytor, pieśniarz, tłumacz, krytyk i historyk teatru, twórca scenariuszy teatralnych i słuchowisk radiowych, poseł na Sejm Ustawodawczy z ramienia PPR, a potem PZPR.
Zasłynął interpretacjami dramatów Mickiewicza np. „Dziadów”w Teatrze Polskim w Warszawie (1934); wystawiane wcześniej we Lwowie (1932), Wilnie (1933) oraz później w Sofii (1937).
(źródło fotografii: Theatre database )


Leon Schiller pozostaje jedną z najważniejszych postaci łódzkiego i polskiego teatru – był rektorem łódzkiej Państwowej Szkoły Teatralnej (obecnie PWSFTviT), redaktorem naczelnym pism takich jak „Łódź Teatralna”, „Teatr” i „Pamiętnik Teatralny”, a także dyrektorem łódzkich teatrów – Teatru Jaracza i Teatru Powszechnego.



Pomnik odsłonięto 27 marca 1982 roku – w Międzynarodowy Dzień Teatru. Jego powstanie było możliwe dzięki zbiórce pieniędzy przeprowadzonej przez Towarzystwo Przyjaciół Łodzi, z inicjatywą wsparcia wystąpił Kazimierz Dejmek.

"Dziennik Łódzki", rok 1982.

Od momentu odsłonięcia pomnika, każdego roku w Międzynarodowym Dniu Teatru odbywają się pod pomnikiem miejskie obchody tego święta, w których uczestniczą przedstawiciele środowisk teatralnych, władze miasta, studenci szkół teatralnych i mieszkańcy.


Autorem rzeźby jest Antoni Biłas, wykonał ją z granitu i przedstawił postać Schillera w todze – symbolu wiedzy i autorytetu artystycznego. Pomnik ma ok. 3 metrów wysokości.

Antoni Biłas (1921-1997) – polski rzeźbiarz.
(źródło fotografii: zbiory Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi)

Antoni Biłas ukończył studia w Instytucie Sztuk Pięknych we Lwowie u profesora Mariana Wnuka; dyplom uzyskał w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W 1945 roku przyjechał do Łodzi. Należał do Związku Polskich Artystów Plastyków.
Wybrane realizacje artysty w Łodzi i regionie łódzkim:


1960 – Pomnik-Mauzoleum – Radogoszcz. Pomnik-Mauzoleum w miejscu obozu hitlerowskiego w Radogoszczu w Łodzi. Pomnik wykonany w betonie i metalu. Biłas jest autorem betonowego pomnika, płaskorzeźby i elementów bramy z metalu.
Przeczytaj w baedekerze:


1960 –
Pomnik Tadeusza Kościuszki w Łodzi. Była to odbudowa pomnika w starym, przedwojennym kształcie; realizację odtworzył zespół artystów rzeźbiarzy: Mieczysław Lubelski (ten sam twórca, który projektował go 30 lat wcześniej), Antoni Biłas, Elwira i Jerzy Mazurczykowie. Fundusze na ten cel pochodziły ze składek społecznych.
Przeczytaj w baedekerze:


28 września 1969 – Pomnik Stu Straconych w Zgierzu. Napis na pomniku brzmi: ”Stu Polakom bestialsko zamordowanym przez hitlerowskiego okupanta 20.III.1942 r. Społeczeństwo miasta Zgierza” 20 marca 1942 r. Niemcy spędzili siłą około 6 tysięcy osób na dawny plac stodół (ówczesne wysypisko śmieci) i na ich oczach rozstrzelano 100 (96 mężczyzn i 4 kobiety) niewinnych Polaków. Był to odwet za zastrzelenie dwóch SS-Mannów przez sierżanta Wojska Polskiego Józefa Mierzyńskiego. Ciała rozstrzelonych wywieziono do lasu lućmierskiego i tam je pogrzebano. Dla uczczenia ofiar zbrodni nazistowskich społeczeństwo Zgierza w miejscu egzekucji przy zbiegu ulic Piątkowskiej i J. Piłsudskiego wzniosło pomnik.
Przeczytaj w baedekerze:


27 marca 1982 – Pomnik Leona Schillera w Łodzi. Rzeźba wykonana w granicie. Monument powstał dzięki składkom mieszkańców Łodzi z inicjatywy Kazimierza Dejmka.


1983 – Pomnik tańczącej pary w Łodzi wykonany w betonie. Dwie postacie połączone w fantazyjnej figurze tanecznej; rzeźba znajduje się przy rondzie Sybiraków na Widzewie.

"Dziennik Łódzki", rok 1984.


W 2022 roku rozpoczęto prace rewitalizacyjne pasażu Schillera – część inwestycji obejmowała przesunięcie pomnika o około półtora metra, by umożliwić umieszczenie wokół niego fontanny posadzkowej i wprowadzenie więcej zieleni. Remont pasażu zakończono w 2023 roku.


Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi
oraz stron:
"Dziennik Łódzki", rok 1990.

Fot. współczesne Monika Czechowicz
Przeczytaj jeszcze:

wtorek, 12 sierpnia 2025

Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w Łodzi. Zbór Opatrzności Bożej przy ulicy Organizacji WiN 2a.

 Metodyzm to chrześcijański ruch religijny o bardzo szerokim zasięgu, wywodzący się z Kościoła anglikańskiego, z którego się wyodrębnił po śmierci jego twórcy Johna Wesleya (1703-1791).

John Wesley (1703-1791)
- angielski duchowny anglikański, teolog, kaznodzieja przebudzeniowy, współtwórca, wraz z bratem Charlesem, ruchu metodystycznego, a potem niezależnego Kościoła Metodystycznego. Jego idee miały zasadniczy wpływ na rozwój ewangelikalizmu oraz powstanie ruchu uświęceniowego, a potem także pantekostalizmu. Bohater wiary Kościołów protestanckich, szczególnie metodystycznych i zielonoświątkowych, także luterańskich; uznany za odnowiciela Kościoła; święty Kościoła anglikańskiego.

Ruch metodystyczny narodził się w Oxfordzie w grupie profesorów i studentów, aktywnych członków High Church. Nauka przez nich głoszona nie odbiegała od teologii anglikańskiej, tyle że kładła nacisk na reformę obyczajów, propagowanie miłosierdzia, ewangelizację ubogich, osiąganie zbawienia i trwałego uzdrowienia duszy wyłącznie przez wiarę, a nie przez rytuały.
W XVIII stuleciu metodyzm został przeszczepiony na grunt amerykański. Po pewnych perturbacjach organizacyjnych, do amerykańskiego Kościoła metodystycznego dołączył niemieckojęzyczny nurt metodystyczny. W wyniku tego połączenia powstał Zjednoczony Kościół Metodystyczny, który w pewnych krajach europejskich przyjął nazwę Kościół Ewangelicko-Metodystyczny.
W Polsce metodyści pojawili się w XIX wieku. Po 1918 roku ukonstytuował się Polski Episkopalny Kościół Metodystyczny.

Obecnie stosunek państwa do Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego reguluje ustawa z 30 czerwca 1995 roku. Działalność duszpasterska prowadzona jest w 39 parafiach i kilkunastu punktach kaznodziejskich, podzielonych na dwa okręgi: wschodni (z siedzibą w Warszawie) i zachodni (w Poznaniu). Kościół prowadzi kilka instytutów nauki języka angielskiego, seminarium teologiczne w Warszawie, Kościelne Centrum Edukacyjne w Konstancinie, Seminarium Duchowne im. Jana Łaskiego w Klarysewie k. Warszawy, a także parafialne punkty opieki społecznej, kuchnie dla biednych, kluby dziecięce i młodzieżowe. Liczy ok. 4 tysięcy wiernych.

"Kurier Popularny", rok 1948.

Przed 1939 rokiem łódzcy metodyści stanowili nieliczną grupę wyznaniową i prowadzili raczej "domową" formę duszpasterstwa. W 1946, w związku z przejściowym osiedleniem się w Łodzi mieszkańców Warszawy, parafia stała się widoczna w środowisku łódzkim, choć lokalu metodyści nie posiadali. Stąd też podjęto próbę przejęcia od luteran kaplicy przy ulicy Sierakowskiego 3. Fiasko tych działań zmusiło metodystów do kontynuacji rozmów z luteranami - chodziło o zakup kaplicy przy ulicy Dworskiej 2a (obecnie Organizacji WiN). Pertraktacje zakończyły się jedynie podpisaniem umowy najmu, zaś formalnego zakupu obiektu metodyści dokonali dopiero pół wieku później.
W późniejszych latach parafia znacznie się zmniejszyła. Obecnie obok stałej pracy religijno-duszpasterskiej wspólnota prowadzi działalność charytatywną. Liczy około 100 osób.

Zbór Opatrzności Bożej przy ulicy Organizacji WiN 2a.
Początkowo był to zbór luterański, działający jako filia parafii Świętej Trójcy na placu Wolności.

Obiekt planowano wybudować już w 1914 roku, według projektu architekta powiatu łódzkiego - Franciszka Karpińskiego. Wybuch I wojny światowej, a następnie okupacja niemiecka w Łodzi nie pozwoliły na realizację tych zamierzeń.


Obiekt wybudowano dopiero w latach 1923- 1933. Nadano mu prostą modernistyczną formę architektoniczną, także wnętrze było nad wyraz skromne.


W czasie II wojny światowej budynek znalazł się na terenie getta żydowskiego. Nie służył celom kultowym - początkowo był to magazyn węży pożarniczych, później należał do resortu obuwniczego.


W 1946 roku obiektem zainteresowali się metodyści. 


26 lipca 1946 roku ks. Karol Kotula z Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w piśmie do konsystorza Kościoła informował, że luteranie łódzcy są gotowi przekazać kaplicę metodystom. 28 sierpnia 1946 roku Wydział Kwaterunkowy Urzędu Miasta Łodzi przydzielił obiekt wspólnocie metodystycznej. Umowa najmu między metodystami a luteranami została podpisana 20 września 1946 roku i trwała do 1996 roku. Obiekt został formalnie zakupiony przez metodystów w 1997 roku.


Współcześnie wspólnota nie prowadzi aktywnej misji ewangelizacyjnej. Natomiast poza codzienną pracą religijno-duszpasterską, angażuje się w organizację świetlicy środowiskowej dla dzieci. Widoczna jest także w lokalnych mediach. Dużą popularnością cieszyły się - emitowane przez Radio Łódź - audycje religijno-biblijne prowadzone przez pastora Adama Kleszczyńskiego.


27 sierpnia 2017 roku decyzją Zwierzchnika Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w RP ks. supt. Andrzeja Malickiego nastąpiło pożegnanie dotychczasowego pastora ks. Ryszarda Zimonia i powitanie ks. Wawrzyńca Markowskiego, który objął obowiązki pastora parafii Opatrzności Bożej Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w Łodzi.

Nabożeństwa odbywają się w każdą niedzielę i święta o godzinie 11.00 przy ulicy WiN 2a w Łodzi. 


"Dziennik Popularny", rok 1976.


źródła:
Marek Budziarek. Świątynie Łodzi.

Przeczytaj w baedekerze: 

Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

Fot. współczesne Monika Czechowicz

piątek, 8 sierpnia 2025

Via Cultura/Pasaż Róży



Na zamówienie Łódzkiego Centrum Wydarzeń w Pasażu róży przy Piotrkowskiej 3 powstał nowy mural o nazwie Via Cultura. 


Autorem projektu jest Maciej Bielewicz/ maciejbielewicz.art, który wykonał również mural Ziemia Obiecana w pasażu przy ul. Piotrkowskiej 120.
Zobacz:


Mural stworzyli artyści z NamalujemyTo.pl


W baedekerze:

Fot. Monika Czechowicz