Wieś
Bukowiec (gmina Brójce, powiat łódzki wschodni) założona została
w ok. 1803 roku przez osadników niemieckich z Badenii i
Wirtembergii. Nowa osada otrzymała nazwę Königsbach od
miejscowości, z której pochodzili jej założyciele. Przenoszenie
nazw wsi, z których pochodzili koloniści na nowo powstałe wsie
było typowym działaniem niemieckich osiedleńców w Królestwie
Polskim.
W 1820 roku władze zmieniły odgórnie nazwę wsi na
Bukowiec, ale zapewne jej mieszkańcy do końca istnienia
niemieckiego Bukowca używali nazwy Königsbach, zwłaszcza, że
Bukowiec był bardzo hermetycznie zamkniętą wsią. O
narodowościowej homogeniczności osady świadczy najlepiej fakt, że
jedynie dwa polskie gospodarstwa, jakie istniały w Bukowcu powstały
na krótko przed 1939 rokiem i leżały w pewnym oddaleniu od
zasadniczej wsi.
Tabela miast i wsi, rok 1827.
Kościół ewangelicko-augsburski w Bukowcu. Lata 30. XX wieku.
Cmentarz
ewangelicki w Bukowcu znajduje
się w centrum wsi, tuż przy ulicy Rokicińskiej. Jego początki
mogą sięgać 1803 roku, kiedy z inicjatywy władz pruskich
wytyczono kolonię (nazwaną wówczas Königsbach) i sprowadzono
osadników.
Cmentarz zajmował powierzchnię blisko 2
tysięcy metrów kwadratowych i otoczony był ceglanym murem.
Ostatnich pochówków dokonano w 1945 roku.
Do naszych czasów zachowało się kilkanaście nagrobków.
W przybliżeniu cmentarz zajmuje obszar prostokąta o wymiarach 50 na
100 m. Dewastacja cmentarza na większą skalę zaczęła się
najwcześniej w drugiej
połowie
lat 70. XX wieku.
Otto Heike był w Bukowcu w roku
1974
i w swojej książce wydanej w 1979 roku stwierdza, że
cmentarz jest nienaruszony, ogrodzenie całe, groby niezniszczone.
Otto Heike. 150 Jahre Schwabensiedlungen in Polen 1795-1945.
Akcję
porządkowania cmentarz podjęto w 2009 roku.
Zachowało się na nim kilkadziesiąt różnych obiektów: pomniki
nagrobne, fragmenty pomników, groby obramowane betonowym „opaskami”
z niemieckojęzycznymi
inskrypcjami,
duży drewniany krzyż (prawdopodobnie współczesny) oraz studnia
(cembrowina do poziomu gruntu).
Dzisiaj
to jeden z najbardziej znanych wiejskich cmentarzy
ewangelicko-augsburskich w regionie.
Dzięki akcji porządkowej z
2009 roku zainicjowanej przez Tomasza Klepacza – członka
Stowarzyszenia Eksploracyjno-Historycznego „Grupa Łódź"
oraz późniejszej działalności Andrzeja Brauna, radnego w
miejscowej gminie, obiekt odzyskał swój dawny charakter.
Temat
Bukowca i jego historii poruszony został w lokalnych mediach. Wokół
licznych artykułów w prasie i internecie rozgorzała dyskusja
dotycząca nie tylko kwestii opuszczonych cmentarzy ewangelickich,
ale też pamięci o wielokulturowych korzeniach regionu.
Obecnie
na cmentarzu możemy oglądać kilkadziesiąt nagrobków, fragmentów
pomników i ram grobowych o zróżnicowanych formach. Najstarszy
pomnik pochodzi z 1852 roku. Na cmentarzu znajdziemy też
"lapidarium" złożone z cynkowych tabliczek.
12 cynkowych tablic nagrobnych znalezionych podczas prac porządkowych na terenie cmentarza ewangelickiego w Bukowcu w dniu 15 października 2016 roku. Z odczytanych dat wynika, że tabilce pochodzą z lat 1941-1944.
Od 2016 roku
zwiedzających wita duża tablica informacyjna.
Więcej
informacji i aktualności dotyczących cmentarza w Bukowcu (i nie
tylko) znajduje się na blogu Pana Andrzeja
Brauna: historia-nieznana.blogspot.com.
Przeczytaj jeszcze w baedekerze:
Fot.
Monika Czechowicz
Fot.
archiwalne ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi
